Onze technisch manager Maurits van Dijk aan het woord: zo bouwen wij een nieuwe dijk

Door Wim Eikelboom

Maurits van Dijk is een wandelende aptoniem. Hij heeft een achternaam die perfect aansluit bij zijn beroep. Maurits is technisch manager bij de bouw van dijken bij Waterschap Drents Overijsselse Delta. Wat komt er kijken bij de aanleg van een nieuwe dijk?

Het begint met het graven een brede sleuf door graafmachines. Een gat in de grond? De dijk is toch een Dutch mountain, een gestileerde heuvel in het landschap? Waarom dan eerst de diepte in bij Herxen, een buurtschap tussen Zwolle en Wijhe, waar de aanleg van 900 meter spiksplinternieuwe rivierdijk gaat beginnen?

Bij een moderne, hedendaagse dijk komt veel vernuft kijken, legt Maurits van Dijk uit. Het ontwerpen van een dijk is een technisch hoogstandje met ingewikkelde berekeningen. Het begint bij bodemonderzoek. ‘In het geval van Paddenpol ontdekten we dat het traject van de nieuwe dijk deels bestaat uit slappe grond van veen en klei. Dat is geen gedegen ondergrond voor een waterkering. Daarom gaan we die slappe laag gedeeltelijk weghalen.’

Het komt erop neer dat de ondergrond van de nieuwe dijk twee meter wordt uitgegraven. Dat wordt opgevuld met zogeheten ophoogzand. Dat zand is afkomstig uit het IJsselmeer en wordt met schepen aangevoerd bij de tijdelijke laad- en loskade aan de IJsseloever bij Herxen.

Eerder hadden op dezelfde plek tien pompen het grondwater bemalen. Het was de eerste stap als voorbereiding van een uitdagende klus van een nieuw stuk rivierdijk langs de IJssel. Een nieuwe dijk bouwen gebeurt maar heel af en toe. Daarom is het voor het waterschap een project waar ze trots op zijn.

Het gaat om een landinwaartse dijkverlegging bij Paddenpol, een streek tussen Wijhe en Zwolle. De bestaand dijk wordt zo’n driehonderd meter landinwaarts gelegd, zodat de IJssel hier meer ruimte krijgt om vrij te stromen in een landschap met riviernatuur.

Dat is een gigantische operatie. Want een dijk is niet te verhuizen. ‘Gelukkig doen we dit niet voor het eerst’, zegt Maurits van Dijk. Er zijn vooral lessen geleerd bij de bouw van een nieuw stuk rivierdijk bij Westenholte in Zwolle vijftien jaar geleden. Toen is bij Ruimte voor de Rivier een volledig nieuwe dijk gebouwd om de IJssel meer vrije stroomruimte te geven in de Vreugderijkerwaard.

Paddenpol

Wij Nederlanders zijn een volk van dijkenbouwers, vertelt Maurits van Dijk. ‘Al in de vroege middeleeuwen begonnen we met de eerste aarden wallen om het water tegen te houden. We hebben eeuwenlange ervaring met dijken.’ Voor de versterking van veel dijken langs de IJssel in Salland is grond gebruikt die vrijkwam bij het graven van Sallandse weteringen.

Nu bepaalt klei de sterkte van de dijk, vertelt Van Dijk. ‘De kern van de nieuwe dijk bestaat uit zandig materiaal. Dat zandlichaam krijgt een jas van klei. Het gaat om een laag van tachtig centimeter zogeheten erosiebestendige klei.’ De klei wordt met schepen aangevoerd van een locatie in de Betuwe, waar de klei is gewonnen uit uiterwaarden.

De landzijde van de nieuwe dijk in Paddenpol krijgt een iets minder dikke kleilaag met een mengsel van zand, zodat het geschikt is voor wilde dijkkruiden. Dijkflora groeit niet op (harde) klei, omdat deze grond te voedselrijk, te vochtig en te dicht van structuur is.

Zetting

Als een dijk gereed is duurt het nog een poos voordat het dijklichaam z’n definitieve vorm vindt. ‘Dat noemen we een zetting en consolidering van de dijk’, zegt Maurits van Dijk. ‘De grond klinkt wat in en de klei zet zich. Door aanleg van de nieuwe dijk treden er waterspanningen op in de klei- en veenlagen in de ondergrond. Het duurt minstens een half jaar tot een jaar voordat de dijk op veilige sterkte is.’

Daarin onderscheidt het waterschap twee fasen. De eerste wordt dijkveilig genoemd. ‘Dat is het moment dat de nieuwe dijk voldoet aan minimaal het veiligheidsniveau van de bestaande dijk bij Paddenpol. Zodra het sein dijkveilig klinkt, kunnen we beginnen met het afgraven van de oude dijk tot een zomerkade. Het uitgangspunt is dat de oude dijk pas mag worden afgegraven als de nieuwe dijk even veilig is als de bestaande.’ De volgende stap is dat de dijk normveilig wordt verklaard. ‘Dan voldoet het aan alle nieuwe normen van waterveiligheid in de stabiliteit van de waterkering.’ De bedoeling is om de nieuwe dijk in december 2028 op te leveren, met een kruinhoogte van 6.55+ NAP.

Fietspad uit zicht

De nieuwe dijk krijgt een fietspad die buitendijks onderlangs gaat. Op de huidige dijk voert het fietspad over de kruin van de dijk. Maar de bewoners van Paddenpol die de nieuwe dijk in hun achtertuin krijgen, hebben bedongen dat het fietspad buiten hun zicht blijft. Dat is ook gebeurd bij de aanleg van de dijk langs de Vreugderijkerwaard, waar het fietspad buitendijkse onderlangs gaat ter hoogte van de drie huizen die op de dijk zijn gebouwd.

Wim Eikelboom schreef dit verhaal en publiceerde het met informatieve afbeeldingen op OnzeIJssel.nl